Гэмт хэргийн улмаас зургаан хүний амь нас хохирч, найман хүн хүнд, 10 хүн хүндэвтэр, нэг хүнд хөнгөн хохирол учирчээ.

Зам тээврийн осолд орсон хүүхдийн насны байдлаар нь авч үзвэл 15-17 насны эрэгтэй хүүхдүүд байсан бөгөөд эдгээр хүүхдүүдээс нэг хүүхэд согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож зам тээврийн осол гаргасан байна.

Шүүхээр ял шийтгэл оногдуулсан байдлыг авч үзвэл:

Осол гарах болсон шалтгаан нөхцөл нь эцэг, эхчүүд автомашиныхаа түлхүүрийг ил орхидог хүүхдүүддээ тавих хараа хяналт хангалтгүй. Мөн хүүхдүүд энэ талын мэдлэг дутмаг зэргээс болсон гэж үзжээ.

Насанд хүрээгүй хүүхэд жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон зөрчил 2023 онд 736, 2024 онд 917, 2025 онд 2007 бүртгэгдсэн байна. Харин 2026 оны эхний гурван сарын байдлаар жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсон зөрчилд холбогдсон 446 хүүхдэд шийтгэл ногдуулжээ.

Эдгээр зөрчлийн 68,4 хувь орон нутагт үйлдсэн байна. Иймээс иргэд хүүхдээ тавих хараа хяналтаа сайжруулж, насанд хүрээгүй хүүхдээр тээврийн хэрэгсэл жолоодох нөхцөл боломж олгохгүй байх, үүсэх нөхцөл байдлын үр дагаврыг тайлбарлаж өгөхийг прокурорын байгууллагаас анхааруулж байна.

Малын төрлөөр авч үзвэл адуу 5.4 сая, үхэр 5.1 сая, хонь 23.2 сая, ямаа 23.9 сая, тэмээ 0.5 сая толгойд хүрсэн байна. Үүнээс адуу, үхэр, ямаа, тэмээний тоо өссөн бол хонины тоо 628.7 мянган толгойгоор буурсан үзүүлэлттэй байна.

Нийт мал сүргийн бүтцэд хонь 41.1 хувь, ямаа 39.9 хувь, үхэр 9.4 хувь, адуу 8.8 хувь, тэмээ 0.9 хувийг тус тус эзэлж байна. 1990 онтой харьцуулахад ямааны эзлэх хувь 20.8 нэгжээр өсөж, хонины эзлэх хувь 15.1 нэгжээр буурсан нь сүргийн бүтцэд өөрчлөлт гарч байгааг илтгэж байна.

Аймаг, нийслэлээр авч үзвэл Хөвсгөл аймаг 5.3 сая толгой малаар тэргүүлж, Өвөрхангай (5.1 сая), Архангай (4.4 сая), Баянхонгор (4.2 сая), Төв (4.1 сая) аймгууд удаалж байна.

 

 

 

-Адууны тоогоор Архангай (492.6 мянга), Төв (490.4 мянга), Дорнод (462.8 мянга) аймгууд тэргүүлж байна.

-Үхрийн тоогоор Архангай (745.1 мянга), Хөвсгөл (670.2 мянга), Өвөрхангай (412.2 мянга) аймгууд тэргүүлж байна.

- Тэмээний тоогоор Өмнөговь аймаг (155.9 мянга) тэргүүлж байна.

- Хонины тоогоор Өвөрхангай (2360.4 мянга), Хөвсгөл (2258.3 мянга) аймгууд өндөр үзүүлэлттэй байна.

- Ямааны тоогоор Баянхонгор (2493.9 мянга), Хөвсгөл (1980.2 мянга), Говь-Алтай (1863.0 мянга) аймгууд тэргүүлж байна.

Сумын түвшинд авч үзвэл Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сум (532.1 мянга), Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сум (492.9 мянга), Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Уул сум (410.7 мянга), Хэнтий аймгийн Хэрлэн сум (391.9 мянга), Баянхонгор аймгийн Баянцагаан сум (391.7 мянга) малын тоогоороо тэргүүлж байна.

Мал төллөлтийн хувьд 2025 онд оны эхний хээлтэгч 26.7 сая толгой малаас 22.4 сая нь төллөж, төллөлтийн хувь 84.0 хувьтай гарсан нь өмнөх оноос 20.4 нэгжээр өссөн үзүүлэлт юм. Төрлөөр нь авч үзвэл гүүний төллөлт 78.5 хувь, үнээ 81.0 хувь, ингэ 53.1 хувь, эм хонь 86.3 хувь, эм ямаа 83.5 хувь байна.

Төллөлтийн хувь өмнөх оноос гүүнийх 17.2 нэгж, үнээнийх 12.6 нэгж, ингэнийх 10.4 нэгж, эм хониных 20.6 нэгж, эм ямааных 22.8 нэгжээр тус тус өссөн байна.

Гаалийн газрын нэр бүхий албан тушаалтнууд болон гаалийн бүрдүүлэлт хийдэг этгээдүүд нь Эрүүгийн хуулийн 22.1, 22.4-т заасан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдаас их хэмжээний хахууль авсан гэмт хэргийг бүлэглэн үйлдсэн байж болзошгүй үйлдэлд Авлигатай тэмцэх газрын мөрдөгч нар Дорноговь аймгийн Сайншанд сум, Гаалийн ерөнхий газрын харьяа Замын-Үүд дэх Гаалийн газарт мөрдөн шалгах ажиллагааг хоёр дахь өдрөө үргэлжлүүлэн явуулж байна.  

Дээрх хүүхдүүдээс 3 нь мотоцикл, 18 нь автомашин жолоодож замын хөдөлгөөнд оролцож байхдаа осол гаргаснаас нэг нь согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байжээ. Шүүхээс 5 хүүхдэд хорих ял, 2 хүүхдэд зорчих эрх хязгаарлах ял, 11 хүүхдэд ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, зан үйлээ засах хүмүүжлийн чанартай албадлагын арга хэмжээ авсан бол 3 хүүхдийг эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлжээ.

Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуульд зааснаар 18 насанд хүрсэн, тухайн ангиллын тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх бүхий шалгалтад тэнцсэн, жолоодох эрхийн үнэмлэхтэй иргэн тээврийн хэрэгсэл жолоодон хөдөлгөөнд оролцох эрхтэй. Гэтэл насанд хүрээгүй хүүхдүүд тээврийн хэрэгсэл жолоодон зам тээврийн осол гаргаж, өөрсдийн болон бусдын амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учруулж, шүүхээс эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаа явдал жил бүр нэмэгдэж байна.

Насанд хүрээгүй хүүхдүүдийн үйлдсэн зам тээврийн ослын хэргийн 13 буюу 61.9 хувь нь шөнийн цагаар гарчээ. Эцэг эхчүүд тээврийн хэрэгслийн түлхүүрээ ил задгай тавьдаг, хүүхдэдээ тавих хараа хяналт сул, жолоодох эрхгүйгээр тээврийн хэрэгсэл жолоодсоноос үүсэж болох хор уршиг, эрх зүйн үр дагаврын талаар хүүхдүүдээ ойлголт өгдөггүй, энэ талаарх хүүхдүүдийн мэдлэг дутмаг зэрэг байдал нь энэ төрлийн гэмт хэрэг гарах шалтгаан болж байна.

Иймд эцэг эх, асран хамгаалагч та бүхэн насанд хүрээгүй хүүхдийн бие бялдар, оюун ухаан гүйцэд төлөвшөөгүйг анхааралдаа авч, тэдэнд тавих анхаарал халамж, хараа хяналтаа сайжруулж, Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд заасан хүүхдийн эрхийг хамгаалах, гэмт хэрэг, зөрчилд үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх үүргээ биелүүлэхийг прокурорын байгууллагаас зөвлөж байна.

Байгаль, цаг уур, улирлын онцлог, шинж чанартай холбоотой хаврын улиралд шар усны үер, ой хээрийн гал түймэр, хүчтэй салхи шуурганд өртөж, иргэд, аж ахуй нэгж байгууллага амь, нас эд хөрөнгөөр хохирох эрсдэлтэй өндөр байдаг.Цаг уурын байгууллагаас гаргасан мэдээллээр агаарын температурын огцом өөрчлөлт үргэлжлэн ажиглагдах, салхи шуурганы давтагдал ихтэй байх магадлал өндөр байгаа тул ой, хээрийн гал түймэр зэрэг болзошгүй гамшгийн эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг Улсын онцгой комисс сэрэмжлүүлж байна.

“Цахимаар нэн тэргүүнд” үндэсний санаачилгын хүрээнд зохион байгуулагдаж буй тус арга хэмжээнд төрийн албан хаагчид, орон нутгийн удирдлагууд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, сурагчид, цэргийн алба хаагчид зэрэг нийгмийн бүхий л бүлгийн төлөөлөл хамрагдаж, өөрсдийн хэрэгцээнд нийцсэн мэдлэг, ур чадварыг эзэмшиж байна.

Сургалтууд нь оролцогч бүрт шууд хэрэгжих практик мэдлэг олгож байгаагаараа онцлог. Тухайлбал, төрийн албан хаагчид хиймэл оюун ухаан болон өгөгдөлд суурилсан шийдвэр гаргалтыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэх арга барилд суралцаж байгаа бол иргэд, ахмад настнууд цахим орчинд өөрийгөө болон гэр бүлээ хамгаалах, залилан, кибер эрсдлээс урьдчилан сэргийлэх мэдлэг эзэмшиж байна.

Харин сурагчид, залуусын хувьд кодчилол, хиймэл оюун ухааны анхан шатны ойлголтыг бодит дадлага, хакатон хэлбэрээр суралцаж, багаар ажиллах, асуудал шийдвэрлэх чадвараа хөгжүүлж буй нь ирээдүйн мэргэжил сонголтод нь чухал нөлөө үзүүлэхээр байна.

Мөн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан сургалтаар цахим орчны хүртээмж, мэдээлэлд тэгш хамрагдах боломжийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн агуулгыг түлхүү хүргэж байгаа нь энэ удаагийн арга хэмжээний нэг чухал онцлог болж байна.

Энэхүү олон талт сургалтууд нь зөвхөн мэдлэг олгохоос гадна иргэдийн хандлагыг өөрчилж, “цаасан” сэтгэлгээнээс “цахим” хэрэглээнд шилжих бодит өөрчлөлтийг эхлүүлж буйгаараа ач холбогдолтой юм.

Дорноговь аймгаас эхэлсэн энэхүү санаачилга цаашид орон даяар өргөжин, иргэн бүр цахим орчинд аюулгүй, идэвхтэй оролцдог, мэдлэгтэй хэрэглэгч болох суурийг тавьж байна.

ХЗДХ-ийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ: Эхнээсээ авахуулаад дуустал гүтгэлэг.  Нүүрсний том оффтэйк гэрээнүүд Л.Оюун-Эрдэнийг ЗГХЭГ-ын дарга, Ерөнхий сайд, ҮАБЗ-ийн гишүүнээр ажиллаж байх үед хийгдсэн гэрээнүүд.

Л.Оюун-Эрдэнийн гарын үсэгтэй, олон арван компаниудтай тэрбум, тэрбумаар шууд гэрээ байгуулсан тушаал, шийдвэрүүд байгаа даа. Цаг өөрчлөгдсөн. Нэг аргаар олон удаа түмэн олныг хуурч, залилж чадахгүй ээ, Уранбураак Л.Оюун-Эрдэнэ ээ! Наад арга чинь удахгүй үнэнд гүйцэгдэнэ. Түүний ярьсан бүх асуудлууд өөртэй нь холбоотой. Дандаа түүний гарын үсэгтэй бичиг баримтууд шийдвэрүүд. Хаа байсан ямар ч оролцоогүй хүмүүсийг татан оролцуулах гэж үзэж байна. Үнэн мөн хурдан тогтоогдоно. Бид нар баримт л ярина. Тэд нар шиг худлаа гүтгэж ярихгүй. Би 2004, 2005 оны үеди Голомт банкинд ажиллаж байсан. Намайг Бодь компанитай холбоотой гэж гүтгэлээ. Энэ хүмүүстэй олон асуудлууд өчнөөн тэрбумаараа АТГ-т яригдаж шалгагдаж байгаа. Зургаан оффтэйк гэрээнүүдийн дөрвөн нь түүний барьж байсан Засгийн газрын үед хийгдсэн байдаг. 

Албаны нууц нэрээр хулгайлгаа далд хийдэг байсныг нь бид хүчингүй болгож, ил болгохоор ажиллаж байгаа. УИХ-д өргөн барьсан байгаа хуулийг яаралтай баталж өгөөч ээ. Ард түмнээс хулгайлсан мөнгийг ил болгоход их чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.

Түүнд Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өнгөрсөн нэгдүгээр сарын 28-ны өдрийн Засгийн газрын хуралдааны үеэр эрчим хүчний салбарт үүссэн гэмтэл саатал, цахилгааны хязгаарлалтыг цэгцлэх 30 хоногийн хугацаатай үүрэг өгсөн. Ерөнхий сайд тухайн үед "Б.Чойжилсүрэн сайдад нэг сарын хугацаатай үүрэг даалгавар өгсөн байдаг. 

ДЦС-IV-ын есөн зуухнаас дөрөвт нь гэмтэл гарсан. Мөн ДЦС-V бүтээн байгуулалтыг Х.Нямбаатар даргатай хамтран яаралтай эхлүүл. Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станцад тусламж үзүүлж, Баянгийн цахилгаан станцын ажлын явцыг танилцуул. Тог цахилгаан тасарснаас бол иргэдийн аж амьдралд маш хүндрэл учруулж байна. Эрчим хүчний нэгдсэн бодлогоо цэгцэлсний дараа чөлөөлөх ёстой. Асуудлаа шийдэхгүй бол хариуцлага тооцно хэмээн хатуухан сануулга өгөөд үүрэгдсэн.

Гэтэл  өнөөх үүрэг даалгавар биелүүлэх хугацаа хоёр хоногийн дараа дуусах нь ээ. Салбар нь элгээрээ хэвтэж, иргэд нь лаа шүдэнзтэй өвөлжиж, халаалтаа цахилгаанаар шийдсэн олон айл өрх эдийн засгийн багагүй хохирол амссан. Гэвч үүнд хэн ч хариуцлага үүрэхгүй нь тэр бүү хэл Б.Чойжилсүрэн сайд нь алга хавсран бөхөлзөж "Би ажлаа хүлээлгэж өгөхөд өнөөдөр ч, маргааш ч бэлэн байна" хэмээж хэвлэлд ярилцлага өгөөд сууж байна. 

Тэрээр "Эрчим хүчний салбарт хийсэн 22 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын 14 их наяд төгрөг нь хувийн салбарын хөрөнгө оруулалт эзэлж байна. Бид энэ хүмүүсийг эрчим хүчний салбарт хөрөнгө оруулаач гэж аргадаж гүйсний хүчинд ийм хэмжээний хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. Бусдыг нь олон улсын хөнгөлөлттэй зээлийн эх үүсвэрээр шийдэх шаардлагатай байна. Жишээлбэл, Улаанбаатар хотод техникийн нөхцөлүүдийг хүссэнээр нь олговол одоогийн 1000 МВт-ын ачаалалтай хүчин чадал хоёр, гуравхан жилийн дотор 3000 МВт-д хүрнэ. Тийм учраас нийслэлийн баруун, зүүн талд 500 кВт-ын хүчин чадалтай дэд станц барьж, дахиад хот дотор дамжуулах түгээх сүлжээг өргөтгөхөд 2 тэрбум ам.доллар хэрэгтэй гэсэн судалгаа гарсан. Энэ мөнгийг хаанаас яаж гаргах вэ гэдгийг судалж, хөөцөлдсөн.

Азийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтын банк нэг тэрбум ам.доллараар санхүүжүүлэхэд бэлэн гэдгээ илэрхийлсэн. Монгол Улсын Засгийн газар хүсэлтээ өгчихвөл санхүүжүүлэх юм.

Үүнээс гадна БНХАУ-ын "Экзим" банк 249 сая ам.доллараар санхүүжүүлэхэд бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн бол Дэлхийн банк 600 сая ам.доллараар санхүүжүүлнэ гэсэн. Засгийн газар баталгаа гаргавал "Цахилгаан дамжуулах үндэсний сүлжээ" ТӨХК болон "Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ" ТӨХК-ийг нэн хөнгөлөлттэй эх үүсвэртэй зээлээр санхүүжүүлэхэд бэлэн гэдэг байр сууриа Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын үед илэрхийлж, Монголд ирж байсан" хэмээн ярив.

Өөрөөр хэлбэл,  Эрчим хүчний салбарыг "аврахад" нийт 2 их наяд төгрөг шаардлагатай гэдэг урьдчилсан тооцоог хийсэн гэдгээ хэлж, шаардлагатай бол 2026 оны улсын төсөвт тодотгол хийх шийдвэрийг Засгийн газраас гаргаж, УИХ дэмжвэл эрчим хүчний салбарт тулгамдсан асуудал шийдэгдэнэ гэдгийг сайд Б.Чойжилсүрэн онцолсон удаатай. Түүний хэлсэн санхүүг нь Засгийн газраас төсөвлөж өгөхгүй бол түүний буруу огтоос биш болж таарах нь ээ дээ. 

"Өвлийн оргил ачааллын үе дуусаагүй байна. Энэ асуудлуудыг чангаруулаад явж байна. Салбарын санхүү эдийн засаг хүндэрсэн байгаа. Тарифыг цаг тухайд нь өөрчилж шинэчилж чадаагүйгээс шалтгаалаад хүндрэлтэй асуудлууд бий. Магадгүй Засгийн газар дэмжээд, төсвийн тодотгол хийж УИХ-аар баталбал энэ асуудал шийдэгдэх болов уу гэсэн байр суурьтай байна" гэж Б.Чойжилсүрэн 30 хоногийн хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн ажлаа дүгнэн ярьжээ.

 

Мөн намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатар, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар нар илтгэл тавихаар төлөвлөжээ.  Энэ үеэр МАН-ын дэргэд байгуулсан 11 бодлогын хороо хуралдана. Намын шинэ дүрмээр МАН-ын бага хурал 597 гишүүнтэй болсон билээ.